تکنولوژی آموزشی چیست؟ | نیهاد آکادمی مرجع آموزش تکنولوژی آموزشی

تکنولوژی آموزشی چیست؟

Educational technology

مفهوم تکنولوژی

در واژه‌شناسی (ترمینولوژی) آموزش و پرورش در تعریف عبارت تکنولوژی/Technology آمده است: ترکیبی از دانش، تجهیزات، روش‌ها، فنون و مهارت‌های ویژه نیروی انسانی که برای تبدیل منابع و ورودی‌ها به خروجی‌ها، استفاده می‎شود یا مطالعه فنون و ابزار و ماشین آلات و مواد اولیه، تجهیزات و روش های علمی که در حیطه خاصی به کار برده می‌شود.

فناوری، ترکیبی از دو واژه یونانی «تکنو» به معنای مهارت و «لوگوس» به معنای ساختن، گفت‌و‌گو و کلمه، شگرد، ترفند، بهره‌گیری از یافته‌های علمی برای بهبود عملکرد در زمینه‌های صنعتی، کشاورزی، آموزشی، اقتصادی، و مانند آن‌ها، روش‌ها و فنونی که به این منظور به کار برده می‌شوند.

مفهوم تکنولوژی آموزشی

تکنولوژی آموزشی، درعمل با طراحی و ارزشیابی برنامه های درسی، تجارب آموزشی، اجرا و اصلاح مجدد آنها بستگی دارد، به بیانی دیگر: تکنولوژی آموزشی یک روش اصولی و منطقی برای حل مشکلات آموزشی و برنامه ریزی درسی است که با نوعی تفکر سیستماتیک ( منظم و علمی) همراه است.

از تحلیل تعریف فوق چنین نتیجه می گیریم که تکنولوژی آموزشی:

–روشی سیستماتیک است؛ یعنی مؤلفه های فرایند آموزشی، با تدبیر خاصی ، در کنار هم قرار می گیرند. و براساس یک رابطه منطقی وعمل متقابل، برای رسیدن به یک هدف معین و به صورت یک واحد، عمل می کنند.

– هدف این روش (تکنولوژی آموزشی) رسیدن به آموزش مؤثرتر، یعنی افزایش کیفیت و کمیت یادگیری است.

– قلمرو تکنولوژی آموزشی، طراحی، اجرا و ارزشیابی کل فرایند تدریس و یادگیری است.

– در این روش ، از یافته های روان شناسی- بخصوص روانشناسی یادگیری و علوم ارتباطات- به طور عملی استفاده می شود.

– منابع لازم، براساس هدفهای آموزشی و محتوای درسی انتخاب می شود که ممکن است شامل انسان یا اشیاء و ابزارها یا هر دو باشد.

Educational technology

تاریخچه تکنولوژی آموزشی

استفاده از ابزارهای مختلف برای تسهیل یادگیری به هزاران سال قبل بازمی‌گردد. بااین‌حال ما تکنولوژی آموزشی را بیشتر فناوری‌های مرتبط با حوزه الکترونیک و اینترنت در نظر می‌گیریم.

تاریخچه تکنولوژی آموزشی را می‌توان به ۵ بخش زیر تقسیم کرد:

  1. اواخر دهه ۷۰ تا اوایل دهه ۸۰ میلادی: رایانه‌های اولیه
  2. اواخر دهه ۸۰ تا اوایل دهه ۹۰ میلادی: آموزش رایانه‌محور به‌کمک مولتی‌مدیا (CBT)
  3. اوایل دهه ۹۰ میلادی: گسترش تدریجی اینترنت و آموزش اینترنت‌محور
  4. اواخر دهه ۹۰ تا اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی: آموزش الکترونیک (E-Learning)
  5. اواخر دهه ۲۰۰۰ تا امروز: آموزش در فضای ابری و محتوای رایگان آموزشی در اینترنت

امروزه دوره جدیدی نیز در حال شکل‌گیری است. دوره‌ای که در آن فناوری‌های واقعیت افزوده (AR) و واقعیت مجازی (VR)، هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی افق‌های جدیدی در حوزه آموزش گشوده‌اند.

side view boy wearing virtual reality headset holding books

تکنولوژی آموزشی چگونه به دانش‌آموزان کمک می‌کند؟

۱. افزایش همکاری

فناوری‌های فضای ابری به دانش‌آموزان امکان می‌دهند درون و بیرون کلاس درس با یکدیگر در ارتباط باشند. آنها می‌توانند پروژه‌های درسی خود را از طریق فضای مجازی با یکدیگر به اشتراک بگذارند و به هم در فرایند آموزش‌یادگیری کمک کنند. مهارت کار گروهی یکی از اهداف مهم نظام‌های آموزشی است.

۲. دسترسی همیشگی به محتوای آموزشی

فناوری‌های مختلف مانند نرم‌افزارهای ارتباطی، فضای ابری و اینترنت سبب می‌شوند که فراگیران همیشه و در همه‌جا به محتوای آموزشی دسترسی داشته باشند. بنابراین می‌توانند هر زمان که خواستند، مطابق برنامه شخصی خود، محتوای‌ آموزشی را مطالعه کنند و تکالیف را انجام دهند. این‌طوری دیگر به زمان و مکان کلاس‌های درس محدود نخواهند بود.

امکان ارتباط با معلمان نیز یکی دیگر از فواید این دسترسی همیشگی است. دانش‌آموزان می‌توانند با معلمان خود بیرون از کلاس نیز ارتباط داشته باشند تا اگر مشکل پیش‌بینی‌نشده‌ای پیش آمد، آنها را در جریان قرار دهند یا از ایشان راهنمایی بگیرند.

۳. تغییر معنای کلاس درس

در تعریف سنتی آموزش، کلاس درس جایی است که دانش‌آموزان به معلم گوش فرا می‌دهند و یادداشت‌برداری می‌کنند. سپس در خانه تکالیف خود را انجام می‌‌دهند. اما تکنولوژی آموزشی این امکان را فراهم کرده است که دانش‌آموزان خارج از کلاس درس نیز به محتوای آموزشی دسترسی داشته باشند. این‌طوری می‌توانند هر زمان که خواستند آن را مطالعه کنند. مشارکت دانش‌آموزان در یادگیری، امری است که بسیاری از روش‌های نوین آموزشی بر آن تأکید دارند. این اصل با مراحل رشد شناختی ژان پیاژه نیز منطبق است.

۴. یادگیری شخصی‌سازی‌شده

تکنولوژی آموزشی این فرصت را به طراحان آموزش می‌دهد که برنامه درسی مطابق با توانایی‌های فراگیران خود طراحی کنند. مثلا فراگیر می‌تواند ویدئوهای آموزشی را عقب و جلو کند و یک مبحث را چندین بار مرور کند. یا مثلا نرم‌افزارهای تحلیلی به فراگیر و معلم این امکان را می‌دهند که روند یادگیری را دقیق‌تر بررسی کنند تا بفهمند کدام مبحث به خوبی آموخته شده است و کدام‌یک به مرور و تمرین بیشتری نیاز دارد.

۵. افزایش توجه و تمرکز

این روزها فناوری‌های مختلف حواس دانش‌آموزان را به خود پرت می‌کنند. یکی از مشکلاتی که همواره نظام‌های آموزشی با آن روبه‌رو هستند، بازه تمرکز دانش‌آموزان است. این بازه در نسل جدید که غرق فناوری است، کوتاه‌تر شده است. پس یکی از راهکارهای افزایش تمرکز این است که به‌جای حذف فناوری‌ها که غیرممکن است، از آنها برای آموزش استفاده کنیم.

استفاده از ابزارهای فناورانه در آموزش علاوه بر افزایش مشارکت فراگیران، تمرکز آنها بر محتوای آموزشی را (به‌دلیل جذابیت این ابزارها) افزایش می‌دهد.

science study chemical test tube experiment laboratory graphic

مثال‌هایی از کاربرد تکنولوژی آموزشی در جهان و ایران

۱. دوربین جغد کلاس

نوعی دوربین ۳۶۰ درجه است که از آن برای فیلم‌برداری از سراسر کلاس استفاده می‌شود. این دوربین به معلم امکان می‌دهد که هم‌زمان کلاس درس حضوری و مجازی برای دانش‌آموزان برگزار کند، یعنی دانش‌آموزانی که امکان حضور نداشته‌اند مجازی در کلاس شرکت می‌کنند و دیگر از آن محروم نمی‌شوند.

۲. نرم‌افزار سیویتاس

سیویتاس نام شرکتی است که برنامه‌ای برای بهبود یادگیری دانش‌آموزان کالج و دانشگاه تولید کرده است. این برنامه با جمع‌آوری و تحلیل نمرات فراگیران، به معلمان کمک می‌کند بهتر نقاط ضعف و قوت فراگیران را تشخیص دهند. خود دانش‌آموزان و دانشجویان نیز به این داده‌ها دسترسی دارند و می‌توانند بر اساس آنها برای تحصیل خود برنامه‌ریزی کنند.

۳. کلاس درس گوگل

کلاس گوگل برنامه‌ای جامع است که امکانات گسترده‌ای دارد. شرکت گوگل در برنامه کلاس درس خود به معلمان و استادان این امکان را می‌دهد که محتوای درسی را در فرمت‌های مختلف در اختیار فراگیران قرار دهند، آزمون‌های آنلاین طراحی و برگزار کنند و با فراگیران در تماس باشند.

۴. تخته هوشمند

تخته‌ هوشمند شرکت «اسمارت تکنولوژی‌» یکی از بهترین محصولات موجود در حوزه سخت‌افزارهای آموزشی است. این تخته به کاربر امکان می‌دهد تا هرچیزی را که می‌خواهد روی آن بکشد یا بنویسید. امکان به حافظه سپردن و کپی‌کردن محتوا نیز وجود دارد. همچنین می‌شود از آن مانند پرده نمایش و رایانه نیز استفاده کرد.

۵. نرم‌افزار اسکای‌روم

اسکای‌روم برنامه ویدئوکنفرانس و برگزاری کلاس و رویدادهای آنلاین است. در دوره کرونا، بسیاری از مدارس و دانشگاه‌ها کلاس‌های خود را در این محیط برگزار کردند. بعضی از قابلیت‌های این برنامه اشتراک‌گذاری محتوا با فرمت‌های گوناگون با فراگیران و ارتباط زنده تصویری و صوتی با آنهاست.

۶. شبکه شاد

«شبکه آموزشی دانش‌آموز» یا به‌اختصار «شاد» با شروع کرونا در کشور ما راه‌اندازی شد تا پاسخگوی نیازهای مدارس باشد. در این شبکه معلمان امکان برگزاری کلاس‌های آنلاین، اشتراک محتوای درسی با دانش‌آموزان و ارائه بازخورد دارند. با فروکش‌کردن کرونا، شاد محیطی برای برگزاری رویدادهای مختلف آموزشی مانند کلاس‌های انجمن‌های آموزشی و دوره‌های ضمن خدمت معلمان شده است.

Isometric 3d education concept with laptop pupils teacher space station on white background vector illustration

آینده تکنولوژی آموزشی

فناوری به‌سرعت در حال تغییردادن جنبه‌های مختلف زندگی ماست. آموزش نیز از این قاعده مستثنا نیست. در آینده نزدیک، فناوری‌هایی مانند واقعیت افزوده، واقعیت مجازی، هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی در آموزش نقشی پررنگ خواهند داشت. چه بسا روزی کلاس‌های درس در دنیای مجازی مانند متاورس برگزار شوند.

فناوری آموزشی قصد دارد چهره صنعت آموزش و یادگیری به سمت بهتری تغییر دهد و ما را به افراد کارآمدتر و سریع تری تبدیل کند. به طور طبیعی، در مقابل هر تغییری اینرسی وجود خواهد داشت، هر تحولی با تردید و عدم اطمینان رو به رو می شود، اما در نهایت همه چیز حل می شود. پذیرش این تغییر و فهم این نکته که فناوری در اینجا نیز دوام خواهد داشت، تنها راهی است که سازمان ها و موسسات آموزشگاهی می توانند در آینده، مزیت رقابتی نسبت به دیگران کسب کنند.

 

پست های مرتبط

مطالعه این پست ها رو از دست ندین!
Digital Paper tablet

کاغذ دیجیتال چیست؟ راهنمای خرید کاغذ دیجیتال

آنچه در این پست میخوانید معرفی کاغذ هوشمند مزایا و معایب کاغذ هوشمند قلم‌های خاص و سنسورهای کاغذ هوشمند 1….

بیشتر بخوانید
ویدئو پروژکتور

ویدئو پروژکتور | راهنمای استفاده از ویدئو پرژکتورها در کلاس درس

آنچه در این پست میخوانید ویدئو پروژکتور چیست؟ چرا از پروژکتور استفاده می‌کنیم؟ مزایای استفاده از ویدئو پروژکتور تجربه تماشای…

بیشتر بخوانید
A man who works with a smart board

تخته هوشمند – ویژگی های تخته هوشمند چیست؟

تخته هوشمند: آشنایی با تکنولوژی مدرن آموزش و کاربردهای آن در مدارس و محیط‌های آموزشی. در اینجا تمام جوانب مهم تخته هوشمند، از نصب و تنظیم تا بهترین روش‌های استفاده در تدریس و یادگیری را مرور می‌کنیم

بیشتر بخوانید

نظرات

سوالات و نظراتتون رو با ما به اشتراک بذارید

برای ارسال نظر لطفا ابتدا وارد حساب کاربری خود شوید.